İktisadi Büyüme Nasıl Olmalı?

 

Ekonomiyi yönetenlerin en çok arzuladığı ekonomik gelişme, sürekli büyümenin sağlamasıdır. Bilindiği gibi iktisadi büyüme gayri safi milli gelirin bir dönemden diğerine artışı ile mümkündür. Son açıklanan iktisadi büyüme oranlarına göre, Türk ekonomisi 2024 yılının üçüncü çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %2,1 arttı. Bu artışın nasıl değerlendirileceği ve ekonominin geleceği için ne kadar faydalı olduğu ise analiz edilmelidir.

Büyümenin kaynakları incelendiğinde, %9,2 seviyesinde inşaat sektörü, %6,2 ile mali sektör ve %4,6 ile tarım sektörü en çok katkı sağlayan iktisadi faaliyetlerdir. Rakamlarda sevindirici olan ise, kamu tüketiminin küçülmüş olmasıdır. Yani devletin harcama yaparak ekonomiyi büyütmediği söylenebilir. Türkiye’de yıllardır tartışılan önemli bir sorun olarak inşaata dayanan büyümenin sağlıklı olmadığıdır. Fakat bu tartışmanın diğer tarafında inşaat sektöründeki büyümenin durması ekonominin sağlıklı olmadığını göstermektedir. Çünkü inşaat sektörü, demir çelik sanayi, makine ve soğutma cihazları ile ilgili sektörleri harekete geçirmesi ve istihdam açısından önemli katkılar sağlamasının ötesinde sürekli nüfusu artan ülkelerde inşaat sektörünün gerilemesi, kiraların yükselmesi ve konut fiyatlarında sıçramaları neden olması açısından da önemli bir sorundur. 2019 yılından bu yana bu sorunun büyük şehirlerde yaşamayı zorlaştırıcı bir ekonomik fenomene dönüşmesi ile anlaşılmıştır. Ayrıca depreme dayanıklı konut stokunun artırılması da ulusal güvenliği dahi ilgilendiren boyutları olan hususlardadır. Özellikle Kahramanmaraş ve çevresindeki 6 Şubat depreminin etkisinin ortadan kaldırılması için yapılan konut yatırımları inşaat sektörünün büyümesine katkı sağlamaktadır. Türkiye’de inşaat sektörünün büyümesinin devam etmesi yanında, sanayi sektörünün de büyümeye katkı sağlaması ile istikrarlı büyümenin sağlanmasında önemli rol oynayacaktır. Türkiye’de sanayi sektörünün ihracata ve krediye bağımlı yapısı nedeniyle sıkı para politikasının sonuçlarının tezahürü olarak büyümesinde durgunluk vardır. Muhtemelen 2025 yılının ikinci yarısına kadar sanayi büyümesinin bu şekilde devam edecektir.

Büyüme istatistiklerinde ekonomik sorunların çözümlenmesi safhasında istenmeyen büyüme kalemi, kamu harcamaları ve kamu tüketiminin artmasıdır. Ekonomide bu kalemlerdeki büyüme, fiktif(kurgusal) büyüme göstergesi olarak yorumlanabilir. Türkiye’nin bundan sonraki büyüme istatistiklerinden de kamu tüketiminin artışını kontrol etmesi gerekir. Böylece enflasyon ile ilgili sorunlardan birisi de daha çözümlenmiş olacaktır. Büyüme rakamlarında yer almayan fakat enflasyonu tetikleyen unsur ise kayıt dışı ekonomik faaliyetlerdir. Türkiye’nin enflasyon sorununu çözebilmesinin eksik kalan unsurlarından birisi, kayıt dışı ekonomideki yüksek talebin kontrol edilmemesidir.  Bu nedenle, ekonomide kredi kartı kullanımı le ilgili kısıtlamaların tedrici olarak kaldırılması ve vergi denetimlerinin artışı enflasyonun kontrolünü sağlayabileceği gibi kaliteli büyümeyi de destekleyecektir.

2024 yılında %2,5 ile %3 arasında bir büyümenin gerçekleşeceği tahmin edilebilir. Bu durumda depremin maliyetlerinin ekonomik büyümeye doğru bir geçişi sağlayabilir. Ayrıca kamu tüketime dayanmayan bir büyüme modelinin sanayiden gelecek destekle gelecek yılda ekonominin daha hızlı büyümesinin yolunu açabileceğini düşünmek gerekir. Ekonomide enflasyonun kontrol edilmesindeki zorluklar ve yakın çevremizdeki jeopolitik sorunlar büyümeyi tehdit eden unsurlardandır. Tarımın ekonomik büyümeyi desteklemesi iklim ve su krizlerinin oluşturabileceği risklerin azaltılması ile mümkün olacaktır. Türkiye’de ekonomik büyüme her zaman ekonomik geleceği pozitif etkilemektedir. Fakat elde edilen büyümenin reel olması ve eşit dağılması da sorgulanması gereken hususlardandır. İşgücünün tüm ekonomik faaliyetlerden aldığı payın %37’lere yakın seviyesinden %40’ların üzerine çıkması ile çalışanların iktisadi zorlukları yenebilmesini sağlayabilecektir. Nüfusu bu kadar yüksek olan bir ülkede çalışanların ekonomiden aldığı payın artışı ile ekonomik dengesizliklerin çözümlenmesine katkı sağlayabilir.