Kripto varlıklar ve kamu düzenlemeleri

 

Kripto varlıklar ve regülasyonlar

Son dönemde dünya para sistemine ve finans teorisine en büyük meydan okuma, kripto varlıklardan gelmiştir. Dijital dünyanın ürettiği kripto varlıklar, para ve sermaye piyasalarına avına yüksekten uçan bir kartal gibi girmiştir. Kripto varlıklar, dijitalleşmenin finans alanında başarılı bir uygulama ile sunulmasıyla aniden gündeme geldiler. Tam bir liberal ekonomik tavırla piyasa çıkan ürünlerdir. Kripto varlıklar, özel bir şifreleme teknolojisi ile üretilen ve kopyalanamayan özel nitelikteki dijital varlıklar olarak düşünülebilir. Bu varlıklar, kendisi için tasarlanmış özel cüzdanlarda saklanabilen ve kopyalanamayan eşsiz koda sahip dijital mali ürünlerdir.

Kripto varlıklar kısa sürede finansal sistemde devrim yapacak değişikliklere sebep olmaktadır. Özellikle kripto varlıkların ucuz maliyetle üretilebileceğini, kolay transfer edilebilmesi ve şifreli yapısından dolayı kopyalanamaması nedeniyle kısa sürede konvansiyonel finansal varlıklara karşı üstün özelliklerinin olduğu anlaşılmıştır. Kripto varlıklar içerisinde Bitcoin ise daha ayrıcalıklı konuma sahiptir. Bitcoin 2008 yılında gerçek varlığı tartışmalı Satoshi Nakomato isimli bir kişi veya sahte isimli kişi tarafından geliştirildiği iddia edilmektedir. Merkezsiz finansal yapılar tarafından geliştirilen eşsiz bir şifreyle soğuk cüzdanda saklanan bir dijital varlık olan Bitcoin, dünyada ilk meşhur olan kripto varlıktır. Bitcoin’in Asya merkezli olarak yayıldığı iddiası yoğundur. Öncelikle internet sitelerinde oyunlarda bir ödeme aracı olarak kullanıldığı düşünülen Bitcoin, daha sonraları kayıt dışı ekonomideki boşluğu değerlendirerek özellikle kara para ve ekonomik ambargo uygulanan ülkelerde gölge para olarak kullanılmıştır. Özellikle Asya ve Avrupa arasında yasadığı ticarette kullanılan ipek yolu (silk road) internet sitesinin ödeme araçlarından birisi olarak yükselişini sürdürmüştür. Bu gelişmeler, Bitcoin’i bir ödeme aracı olmanın ötesine taşıyarak değer saklama ve servet niteliği olan bir finansal varlık haline getirmiştir. Bir anlamda gayri maddi bir varlık olarak dünyada kabul görmeye başlamıştır. Bitcoin ile ilgili bilinen özelliklerinden birisi de arzının sınırlı olmasıdır. Arzının sınırlığı nedeniyle değeri de sürekli olarak yükselmektedir. 2010 yılında yaklaşık 0,004 dolar olan Bitcoin ile bir pizza satın alan bir kişinin iki pizzaya 10000 BTC ödenmesiyle piyasada tanınmaya başlamış. Bitcoin’in birim değeri 68000 dolar seviyesini geçerek dünyadaki en kıymetli finansal varlıklardan birisi haline gelmiştir. Kripto varlıkların tamamının piyasa değeri, 7 trilyon doların üzerine çıkmıştır.

Kripto varlıkların hızlı gelişimi karşısında dünyadaki bütün ülkelerin ulusal paralarının geleceğini nasıl etkileyeceği sürekli tartışılmaktadır. Özellikle ABD dolarını dünyadaki mali gücünün aşındığı da tartışmalar arasındadır. Ülkeler kripto varlıkları nasıl tanımlayacağı ve düzenleneceği tartışmaktadır. Ülkeler, kripto varlıkları kullanmadan çok kripto sistemine(blockchain) bağlı e para sistemine geçme çalışmaları daha çok önceliklidir.  Türkiye’de bu konuda nispeten hızlı davranan ülkelerden birisidir. 16 Mayıs 2024 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclise verilen bir kanun tasarısı ile kripto varlıkların regülasyonu için kurallar ortaya konulmuştur. Buna göre;

·         Kripto varlıklar, gayri maddi varlıklar olarak tanımlanıyor,

·         Sermaye Piyasası Kurulu’na düzenleme ve denetleme yetkisi veriliyor,

·         Dijital teknolojiye dayandığı için TÜBİTAK izni ile arz edilebilecek,

·         Bu varlıkların işlemleri için kurulacak platformlara lisans alınması zorunlu olacak şekilde tasarlanmış.

Kripto varlık kanun tasarısının kabul edilmesi halinde dünyada bu varlıklarla ilgili regülasyon yapmayı başarmış ülkelerden birisi olacaktır. Kanun tasarısı ile SPK’ya finansal piyasalardaki regülasyon gününü de artırmış olacaktır. Bu gelişme, Türkiye’deki sermaye ve finans piyasalarının şeffaflaşmasına katkı sağlayacak ve Türkiye’nin finansal gelişimini teşvik edecektir. Fakat kripto varlıkların sadece borsa ve ekosisteminin regüle edilmesi yeterli olmayacaktır. Bazı kripto varlıkların menşei ve işlemlerinin de ayrıntılı olarak dijital takibi de önemli olacaktır. Bu gelişmeler, finansal piyasalarda yeni mesleklerin ve kurumların doğuşunu da teşvik edecektir. Ümit edilir ki, meclisteki kanun tasarısı, piyasaları geliştirici yönde kabul edilir.