İsrail Karşısında İran’ın Ekonomik Gücü

 İsrail Karşısında İran’ın Ekonomik Gücü

13 Nisan 2024 tarihinde gece saat 10’dan sonra İran, İsrail’e yüzden fazla dron ve füze ile saldırdı. 14 Nisan sabaha karşı İsrail ve ABD, bu füzelerin neredeyse tamamının düşürüldüğünü açıkladı. İran’da ise birkaç rejim yanlısı, İsrail’e yapılan saldırı ile misillemenin getirdiği mutluluğu(!) kutladı. Konunun uzmanları tarafından yapılan genel değerlendirmelerde, bu saldırının İran’ın kendi rejim taraftarlarını ve halkını İsrail’e karşı bir şeyler yapılıyormuş görüntüsü vermek için gerçekleştirdiği operasyon olarak görülmektedir.

İran’ın ekonomik gücü ile İsrail karşılaştırıldığında misilleme yapabilme gücünün bir unsuru da değerlendirilebilir.

Ekonomik Büyüklükler

88,6 milyon kişi nüfusa sahip olan İran ile 9,6 milyon kişi nüfuslu İsrail karşılaştırıldığında ekonomik güç bakımından İsrail’in daha büyük ekonomik güce sahiptir. 2018 yılından beri uygulanan ambargolar ve ekonomik baskılar İran ekonomisini küçültürken İsrail’in ekonomik gücü nispi olarak artmıştır. 2022 yılında İsrail ekonomisi 525 milyar dolar büyüklüğe ulaşırken, İran 413 milyar dolar büyüklüğünü ancak yakalayabilmiştir. İran’ın kaybettiği ekonomik güç İsrail’in bölgedeki etkinliğini artırdığını göstermektedir.

 

İran’ın İsrail karşısındaki en büyük ekonomik gücü petrole dayanan ihracat kaynaklıdır. 2022 yılındaki İran’ın ihracatı 111 milyar dolardır. İsrail ise sadece 32 milyar dolar ihracat yapabilmektedir. Haziran 2023 yılında yayınlanan (https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/ev-2023-0014/html?lang=en) çalışmada İran ekonomisini yapılan ambargolar nedeniyle ekonomik büyüme oranı%4-5 aralığında gerçekleşmesi beklenirken, ancak 1989-2019 arasında %3 seviyesinde gerçekleştirilebilirdi. Uygulanan ambargoların bir sonucu da İran’da kayıt dışı ekonomi büyürken kayıtlı ekonomik faaliyetlerin büyümesi de engellenmiştir.

Askeri ekonomik güç

İsrail ile İran arasındaki en büyük ekonomik paradoks, askeri ekonomik güç konusundadır. İsrail 2012 yılından beri İran’dan daha fazla askeri harcama yapmaktadır. 2022 yılında İsrail yaklaşık 24 milyar dolar askeri harcama yaparken, İran sadece 7 milyar dolar seviyesinde askeri harcama yapabilmiştir. İsrail İran’dan yaklaşık dört kata yakın bir askeri harcama yapabilme imkanına sahiptir. 2012 yılında ambargolardan sonra İran’ın askeri harcamaları sürekli azalırken, İsrail askeri harcamalarını artırabilmiştir. 2012 ile 2022 yılları arasında toplamda İsrail 226 milyar dolar askeri harcama yaparken, İran’ın toplam harcamaları ise ancak 121 milyar dolar askeri harcaması vardır. Yani İsrail ile İran’ın askeri harcamaları arasında 100 milyar dolardan fark oluşmuştur.

 

 

Askeri güç sayısı bakımında yapılan karşılaştırmada ise 2020 verilerine göre İran’ın 650 bin askere karşılık, İsrail’in 178 bin asker mevcuttur. Burada İsrail’in üstünlüğü görünse da İran’ın askeri harcamalarının personel giderleri ağırlıklı olduğu, buna karşılık ise İsrail’in ise harcamalarının personel harcamalarından daha fazla teknoloji ve teçhizata yönelik olacağını iddia etmek mümkündür.

Sonuç

Ortadoğu’daki iki büyük askeri ve siyasi gücün ekonomik güç karşılaştırılması yapıldığında İsrail’in ekonomik güç olarak 2012 yılından bu yana arayı açtığı görülmektedir. İsrail ekonomisi gelişmeye devam ederken, İran ekonomisi ambargoları ile küçültülmüştür. Sonuçta, dünyanın en büyük petrol ekonomilerinden birisi olan İran ekonomik güç olarak son on yılda sürekli olarak gerilemektedir. Fakat İran’ın ambargolar nedeniyle kayıtlı ekonomik gücü azalırken, kayıt dışı ekonomik aktiviteleri gelişmektedir. Bu nedenle, İran’ın İsrail karşısında ekonomik üstünlüğü, Dubai üzerinden yürüttüğü illegal ekonomik faaliyetlerden ve petrol ihracatından kaynakladığı tespiti yapılabilir. İsrail ekonomide üstünlüğünü askeri harcamalara yatırarak değerlendirdiğini de düşünmek mümkündür.