Koronavirus Üzerine komplo teorilerinin tutarsızlıkları the folly of conspiracy theories on Coronavirus

Komplo teorisyenlerinin en yüksek prim yaptıkları dönemler, insanları içerisine korku yerleştirmeyi başardıklarında oluyor. Bugünlerde salgın hastalık olarak kabul edilen Covid 19 üzerinden dünya ekonomisi, siyaseti ve geleceğine korku pompolamaya devem eden komplocuların iddialarını gözden geçirmek gerekir ki, insanların sağlığı üzerinden prim yapılmasın. Komplo teorilerini elden geçirmek için kullanılabilecek en iyi yaklaşım tutarlılık testleridir. 

Komplocuların en iyi yaptığı şey uluslararası haber kanallarını  iyi izlemek ve insanlığın her on yılda bir karşılaştığı ekonomik kriz, savaş, yaygın hastalık ve doğal afetlerin olmadan önce bir kitap, makale veya günümüzde twit göndererek beklemeye geçmek. Çünkü nasıl olsa on yılda bir bölgesel hastalık dünyaya yayılabilmekte, bölgesel savaş ülkeleri savaş için karşılaştırmakta veya zaten doğal olarak her on yılda bir borsa, bankalıcılık, döviz veya borç krizi ortaya çıkmaktadır. Sadece ne kadar yakın atış yaptıkları önemlidir. 

Aslında bilimsel veriler insalık için pandemik veya epidemik hastalık vakalarının insanlık için sıradan olaylar(sonuçları acı da olsa) olduğunu göstermektedir. Örneğin coranavirus gibi bir grip salgınının olacağının tahmini içinTürkçe'ye çevrilmiş olan Dünyamızı Değiştiren On İki Hastalık(İş Bankası K. Yayınları 2019)  kitabında net olarak anlatılmaktadır. Kitabın 230-240. sayfalarında  bu tür bir hastalıklar için ortalama %2 ölümlere neden olabileceği yabani hayvanlarla etkileşimden rahatlıkla pandemiye(salgın hastalıka) dönülebilen bir hastalık olarak ölümcül olacağı aşı geliştirilinceye kadar mortalitenin %2 seviyesinde ölümlere sebep olacağı belirtilmektedir. 

Comparable global health precedents
Pandemic	Year	Virus type	Number of people infected (approximate)	Estimated deaths worldwide	Case‑fatality rate
Spanish flu	1918‑1919	A/H1N1	500m	50–100m	2-3%
Asian flu	1956‑1958	A/H2N2	?	1-4m	n/a
Hong Kong flu	1968‑1969	A/H3N2	?	1-4m	n/a
SARS	2002‑2003	SARS-CoV	8,098	774	9.6%
Swine flu	2009‑2010	Pandemic H1N1/09	10-200m	18,500 (lab-confirmed; WHO) to 203,000 (est. Lancet)	0.03%
MERS	2012 to date	MERS-CoV	1,917 lab-identified in 27 countries (WHO)	677.0	36%
Ebola	2013‑16	Ebola haemorrhagic fever	28,616	11,310	39.50%
Seasonal flu	Every year	mainly A/H3N2, A/H1N1, and B	340m-1bn	250,000-500,000 per year	Variable
Sources: WHO; European Centre for Disease Prevention and Control; The Economist Intelligence Unit. Daha önceki salgın hastalıkların tablosu incelendiğinde en yaygın ölümlerin mevsimsel salgınlardan kaynakladığı ortaya çıkmaktadır. Bu tabloya bakan herkes üç yılda bir ölümcül hastalık çıkarılacağı komplosunu rahatlıkla ortaya atabilir. Kalabalık şehirlerde, gelişmiş sağlık sistemlerinin insan ömrünü uzatması nedeniyle de çoklu sağlık sorunları olanların yaygın ölümlerle kaşılaşacağı tahmin etmek zor olmasa gerek.  Komplocuların virus üzerindeki en önemli iddiaları labaratuarda virus icat edilip Amerika'nın Çin'i alt etmek için kullanacağı iddiası üzerinden devam etmekteydi. Virusun ABD başkanını, Kanada Başbakanı gibi en üst seviyedeki kişilerde görülmesi bu komplonun mantıksızlığını göstermektedir. 2017 yılındaki Time dergisinde virus tehlikesi ayrıntılı olarak incelenmişti. Komplocu olmayan bir 'fıkra yazarı' tarafından. Ekonomi ile ilgili tespitler incelendiğinde fiyaskonun boyutları daha yüksektir. Örneğin, Çin ekonomisinin çökmesi bütün ülkelerden çok, Batı ekonomilerinin borsalarında ve firma değerlerinde büyük çöküşlere neden oldu. Dijital paraya geçmek için bahane olacak öngürüsü ise, sürekli tekrarlanan aynı iddianın yeni formudur. Aslında ilk kez ekonomist dergisinin kapağında ortaya çıkan iddia bilgi teknolojilerinin kullanımı ile yaygınlaşmaktadır. Bununla ilgili seneryoları virusa bağlamak yeni akla gelmiş olmalı. Çünkü dijital paraya talep kriz başladıktan sonra hızla azalmakta. Ayrıca dijital paralar zaten, yeni virusler gibi sistem dışı unsurlar olarak ortaya çıktığı için (üst aklın düşünemediği bir şey) insanlığın buna yönelmesi dijital ekonominin gelişmesiyle bağlatılıolması akla daha uygun.  Özetle, Komplo teorileri insanların rasyonel davranmak yerine korkuyla hareket etmesine imkan tanıdığı için çok cazip. Fakat insanlığın aklını ve bilimi analiz yöntemi olarak kullanması ruh sağlımızı komplodan koruyacaktır. Olayları böyle de açıklamak kolay, Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın olayları ciddiye alması ve Türk kültürünün temizlik anlayışı Türkiye'yi şimdiye kadar korurken; İtalyan gevşekliği veya İran'ın tarzı karşısında hastalığın seyri değişebilmektedir. Komployu bırakarak, aklımızı kullanırsak daha sağlıklı olacağız gibi görünüyor.  Prof.Dr.Mustafa YILDIRAN