Koronavirus Üzerine komplo teorilerinin tutarsızlıkları the folly of conspiracy theories on Coronavirus

Komplo teorisyenlerinin en yüksek prim yaptıkları dönemler, insanları içerisine korku yerleştirmeyi başardıklarında oluyor. Bugünlerde salgın hastalık olarak kabul edilen Covid 19 üzerinden dünya ekonomisi, siyaseti ve geleceğine korku pompolamaya devem eden komplocuların iddialarını gözden geçirmek gerekir ki, insanların sağlığı üzerinden prim yapılmasın. Komplo teorilerini elden geçirmek için kullanılabilecek en iyi yaklaşım tutarlılık testleridir. 

Komplocuların en iyi yaptığı şey uluslararası haber kanallarını  iyi izlemek ve insanlığın her on yılda bir karşılaştığı ekonomik kriz, savaş, yaygın hastalık ve doğal afetlerin olmadan önce bir kitap, makale veya günümüzde twit göndererek beklemeye geçmek. Çünkü nasıl olsa on yılda bir bölgesel hastalık dünyaya yayılabilmekte, bölgesel savaş ülkeleri savaş için karşılaştırmakta veya zaten doğal olarak her on yılda bir borsa, bankalıcılık, döviz veya borç krizi ortaya çıkmaktadır. Sadece ne kadar yakın atış yaptıkları önemlidir. 

Aslında bilimsel veriler insalık için pandemik veya epidemik hastalık vakalarının insanlık için sıradan olaylar(sonuçları acı da olsa) olduğunu göstermektedir. Örneğin coranavirus gibi bir grip salgınının olacağının tahmini içinTürkçe'ye çevrilmiş olan Dünyamızı Değiştiren On İki Hastalık(İş Bankası K. Yayınları 2019)  kitabında net olarak anlatılmaktadır. Kitabın 230-240. sayfalarında  bu tür bir hastalıklar için ortalama %2 ölümlere neden olabileceği yabani hayvanlarla etkileşimden rahatlıkla pandemiye(salgın hastalıka) dönülebilen bir hastalık olarak ölümcül olacağı aşı geliştirilinceye kadar mortalitenin %2 seviyesinde ölümlere sebep olacağı belirtilmektedir. 

Comparable global health precedents
Pandemic	Year	Virus type	Number of people infected (approximate)	Estimated deaths worldwide	Case‑fatality rate
Spanish flu	1918‑1919	A/H1N1	500m	50–100m	2-3%
Asian flu	1956‑1958	A/H2N2	?	1-4m	n/a
Hong Kong flu	1968‑1969	A/H3N2	?	1-4m	n/a
SARS	2002‑2003	SARS-CoV	8,098	774	9.6%
Swine flu	2009‑2010	Pandemic H1N1/09	10-200m	18,500 (lab-confirmed; WHO) to 203,000 (est. Lancet)	0.03%
MERS	2012 to date	MERS-CoV	1,917 lab-identified in 27 countries (WHO)	677.0	36%
Ebola	2013‑16	Ebola haemorrhagic fever	28,616	11,310	39.50%
Seasonal flu	Every year	mainly A/H3N2, A/H1N1, and B	340m-1bn	250,000-500,000 per year	Variable
Sources: WHO; European Centre for Disease Prevention and Control; The Economist Intelligence Unit. Daha önceki salgın hastalıkların tablosu incelendiğinde en yaygın ölümlerin mevsimsel salgınlardan kaynakladığı ortaya çıkmaktadır. Bu tabloya bakan herkes üç yılda bir ölümcül hastalık çıkarılacağı komplosunu rahatlıkla ortaya atabilir. Kalabalık şehirlerde, gelişmiş sağlık sistemlerinin insan ömrünü uzatması nedeniyle de çoklu sağlık sorunları olanların yaygın ölümlerle kaşılaşacağı tahmin etmek zor olmasa gerek.  Komplocuların virus üzerindeki en önemli iddiaları labaratuarda virus icat edilip Amerika'nın Çin'i alt etmek için kullanacağı iddiası üzerinden devam etmekteydi. Virusun ABD başkanını, Kanada Başbakanı gibi en üst seviyedeki kişilerde görülmesi bu komplonun mantıksızlığını göstermektedir. 2017 yılındaki Time dergisinde virus tehlikesi ayrıntılı olarak incelenmişti. Komplocu olmayan bir 'fıkra yazarı' tarafından. Ekonomi ile ilgili tespitler incelendiğinde fiyaskonun boyutları daha yüksektir. Örneğin, Çin ekonomisinin çökmesi bütün ülkelerden çok, Batı ekonomilerinin borsalarında ve firma değerlerinde büyük çöküşlere neden oldu. Dijital paraya geçmek için bahane olacak öngürüsü ise, sürekli tekrarlanan aynı iddianın yeni formudur. Aslında ilk kez ekonomist dergisinin kapağında ortaya çıkan iddia bilgi teknolojilerinin kullanımı ile yaygınlaşmaktadır. Bununla ilgili seneryoları virusa bağlamak yeni akla gelmiş olmalı. Çünkü dijital paraya talep kriz başladıktan sonra hızla azalmakta. Ayrıca dijital paralar zaten, yeni virusler gibi sistem dışı unsurlar olarak ortaya çıktığı için (üst aklın düşünemediği bir şey) insanlığın buna yönelmesi dijital ekonominin gelişmesiyle bağlatılıolması akla daha uygun.  Özetle, Komplo teorileri insanların rasyonel davranmak yerine korkuyla hareket etmesine imkan tanıdığı için çok cazip. Fakat insanlığın aklını ve bilimi analiz yöntemi olarak kullanması ruh sağlımızı komplodan koruyacaktır. Olayları böyle de açıklamak kolay, Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın olayları ciddiye alması ve Türk kültürünün temizlik anlayışı Türkiye'yi şimdiye kadar korurken; İtalyan gevşekliği veya İran'ın tarzı karşısında hastalığın seyri değişebilmektedir. Komployu bırakarak, aklımızı kullanırsak daha sağlıklı olacağız gibi görünüyor.  Prof.Dr.Mustafa YILDIRAN

İpekyolu’ndan Gelen Virüs ve Finansal Çöküş " the virus and financial collapse "

İpekyolu’ndan Gelen Virüs ve Finansal Çöküş

Çin, Kuşak ve Yol İnisiyatifi’ni 2013 yılında ortaya attıktan sonra 2019 yılına kadar işler yolunda gitti. Fakat Çin’de ortaya çıkan bir virüs Çin’de ekonominin kaderini değiştirdiği gibi tüm dünyada ekonomik krizi tetikleyen karabasan gibi girdi, piyasalara. İki aylık sürede 100.000 kişi Dünya Sağlık Örgütü istatistiklerine göre, virüse yakalandı ve ölümlü vaka sayısı 4.000 sınırına dayandı. Çin, Hong Kong, Singapur, İran, G. Kore, İtalya gibi ülkeler yüksek seviyede riskli ülkeler arasında . Aslında konu bir sağlık sorunu olarak çözümü beklenen bir konu olsaydı. Yine de insanlığın kolayca çözebileceği bir sorundu. Fakat bu virüs, dünya ekonomisinin 2008 krizinden bu yana karşılaştığı en büyük finansal çöküşün de ateşini tetikledi.

Source. https://minnesotasnewcountry.com/interactive-map-shows-coronavirus-spread-in-real-time/

Finansal krizleri açıklamak için ortaya atılan makalelerde çok fazla öngörülmeyen bir konu olan virüs kaynaklı  kriz patladı. Virüs nedeniyle, Çin ekonomisinin ticari hayattan çekilmesi ve Çin ile ticari ilişkileri olan ekonomilerin bağlantılarını azaltması krize götüren ilk adımdı. ABD ve İtalya gibi ülkelerde de virüse karşı ekonomiyi durdurma noktasına getiren düzenlemeler, petrol talebini de tarihi seviyelerin altına düşürdü. Ayrıca Suudi Arabistan ve Rusya arasındaki petrol arzı görüşmelerinde Suudi tarafından düşük fiyatlı petrole bile teklif verince dünya ekonomisinde otuz yılın en düşün petrol fiyatları ortaya çıktı. 

Petrol talebinin ve fiyatının düşüşü, küresel resesyonun en önemli göstergesi olarak algılandığı için emtia fiyatlarındaki düşüşün finansal piyasalara sıçraması gecikmediği içinde borsalarda tarihi düşüşler meydana geldi. FED tarafından ekonomiyi canlandırıma amacıyla yapılan faiz indirimi ise, krizin onayı gibi anlaşılıp tahvil piyasaların çöküşünü getirdiği gibi, hisse senedi piyasalarında da tarihi düşüşler ortaya çıktı. 

Symbol	Last Price	Change	% Change
^DJI Dow Jones Industrial Average	23,851.02	-2,013.76	-7.79%
^GSPC S&P 500	2,746.56	-225.81	-7.60%
^TYX Treasury Yield 30 Years	0.9370	-0.2780	-22.88%

 source: yahoo.finance
son 2008 yılında görülen finansal krizin farklı bir türü, hastalık nedeniyle dünya ekonomisini tehdit etmektedir. Dünya ekonomisinde parasal genişleme ile sorunun çözülebilmesi ile çok mümkün görünmemektedir. Çünkü ekonomideki sorun, insanoğlunun çalışmasını ve üretmesini tehdit eden bir hastalık. İnsanlığın elbirliği ile bu virüsten kurtulması, sragflasyona giden ve küresel ekonominin geleceğini tehdit eden sorunları çözebilmesi için de önemli. Yoksa üretimdeki düşüşler, insanlığın kapitalist hayat biçimini tehdit edeceği için meydana getireceği sorunlar ekonomik olmanın ötesine geçebilir. 

Tarih boyunca İpekyolu, ipeğin, baharatın, doğal gazın, dijital bilginin ve emtianın aktığı bir mekânken, Çin’in küresel ekonomiye bağlantısından dolayı, dünyaya hastalık taşıyan bir yol haline dönüşebilir. Türkiye ise, sağlıkta meydana getirdiği savunma sistemi ile “coranovirus”e karşı yaptığı mücadele ekonomideki mücadelesini de kolaylaştıracaktır.

ÇÖP TAHVİLLER VE FİNANSAL AVCILIK 'Junk Bonds and financial hunting'

ÇÖP TAHVİLLER VE FİNANSAL AVCILIK

Junk Bonds and financial hunting

Küresel ekonomi, virüs, göç sorunu ve bölgesel krizler nedeniyle zor günler geçirmekte. ABD, 2008 yılından bu yana en radikal faiz indirimini yaptı. Dünya ekonomisini coronavirus iki ay içerisinde durdurma noktasına getirdi. Çin’in Wuhan kentinde başlayan virüs kaynaklı salgın, dünya ekonomisinde Çin’den başlayarak hızla yayılmakta. Oxford Ekonomi araştırmaları enstitüsüne göre, virüs Çin ekonomisinde 2020 yılının ilk çeyreğinde %4 daralmaya neden olacak. Küresel ekonomide ise, yıllık büyümeyi %0,2 oranında azalmaya neden olacağı tahmin edilmektedir. Virus nedeniyle ortaya çıkan ekonomik sorunlar, finansal piyasalar açısından eski bir tartışmayı yeniden gündeme getirmektedir. Borçlanma Kâğıtlarının özellikle tahvillerin azalan faizler nedeniyle getirilerinin azalması nedeniyle, tahvil piyasalarında küresel bir çöküş beklentisini beraberinde getirmesi.  

10 yıllık ABD Tahvilleri Tarihi Getiri Eğrisi

ABD 10 yıllık tahvil getirileri tarihi verileri incelendiğinde, getiri oranları ilk kez 1979 yılındaki oranların altına indiğini göstermektedir. Yani ABD bonolarının getirileri, değersiz varlık göstergeleri özellikleri göstermektedir. ABD 2018 yılında 13,2 trilyon dolar seviyesinde bir menkul kıymet kullanarak borçlanmış gözükmekte ve tahvil piyasalarında en çok borçlanma kâğıdı ihraç eden ülkesi, 2020 yılının ilk yarısına kadar büyük miktardaki borçlanma kâğıdı için yüksek faiz vaad ederken, FED ani faiz indirimi ile birlikte artık yüksek faizle borç teklifi yapamayacaktır. Bu durumda hem ABD dolarının hem de ABD tahvillerinin cazibesi azalabilir ve ABD bonoları spekülatif kağıtlar haline gelir. Dünyadaki bankaların ve diğer finans kurumların bilançolarındaki tüm tahvil yatırımlarının karşılıksız bir varlık haline dönüşmesi ise, konut krizindeki tecrübelerimize göre mümkün.

Tahvil piyasalarındaki muhtemel senaryolar, spekülatif dönemlerin finansal avcılarını harekete geçirecektir. 1970’lerde Milken ‘çöp’ tahvil toplayarak sağladığı spakülatif kazançları, 2008 yılında W. Buffet sağlamıştı. Yeni avcılarda ABD tahvilini ucuza alabilirse, finansal avcılıktan iyi kar elde edebilirler.

 Çin’in üretim yaparak elde edebileceği küçük tasarrufları ile ABD tahvili almasına virüs engeli varken, bu değersiz tahvilleri alacak spekülatif yatırımcıların başka yerlerden çıkması gerekir. Aksi halde dünyada mülteci sorunu, virüs salgını üzerine bir de küresel tahvil krizi meydana gelmesi muhtemel gibi…