Lirənin ucuzlaşması

https://news24.az/109249-lire-buna-gore-chokur-shimshek-niye-herekete-kechmir-.html

Akdeniz Universitetinin iqtisadiyyat və idarəetmə fakültəsinin professoru, tanınmış iqtisadçı alim Mustafa Yıldıran News24.az-ın suallarını cavablandırıb.

Müsahibəni təqdim edirik:

- Türkiyədə prezident seçkilərinin ikinci turundan dərhal sonra ucuzlaşmağa başlayan lirə hər gün tarixi minimumunu təkrarlayır. Hazırda dollar 23,5 lirəyə qalxıb, bu isə son bir həftədə dolların 4,5 lirəyə yaxın bahalaşması deməkdir. Sizcə, lirənin ucuzlaşmasında seçkinin nə kimi rolu var? 

- Türk lirəsinin ucuzlaşmasının seçkinin nəticələri ilə birbaşa əlaqəsi yoxdur. Ancaq Türkiyədə siyasət dəyişikliyinə görə lirədə ucuzlaşma və ya dalğalanma olduğunu deyə bilərik. Seçkidən sonrakı dövrdə türk lirəsi, xüsusilə sabit qalmaq üçün uzun müddətdir üzərinə düşən məsuliyyət səbəbindən intensiv dəyər yüksəlişi ilə üz-üzədir. Xüsusilə, ölkə daxilində xarici valyutaya yatırılmış və ya təxirə salınmış tələbdən danışmaq olar. Bu tələbə görə, yeni tarazlıq qiymətinin formalaşması prosesində bir siyasət dəyişikliyi, Türkiyə uzun müddətdir ki, tanış olmayan, daha doğrusu heterodoks iqtisadi siyasətlər həyata keçirir. Bütün siyasətlər daha çox hökumətin makroprudensial tədbirlər adlandırdığı qısamüddətli və konkret problem həllərinə yönəlmişdi. Ancaq Mehmet Şimşəyin xəzinə və maliyyə naziri olması ilə klassik mənada bazar iqtisadiyyatı və ya ortodoks iqtisadi siyasətin yenidən həyata keçiriləcəyi gözləntiləri ilə dollarda bir hərəkət başladı. Bu hərəkətlilik, ehtimal ki, bu gün digər iki gündə nisbətən aşağı olan yeni tarazlıq qiyməti ilə də sonlanacaq. Bu rəqəmin indiki görünən dəyərlərə görə 23 lirə ilə 25 lirə arasında olacağını təxmin etmək olar. Ancaq türk lirəsinin 2021-ci ildə olduğu kimi yüksək səviyyədə ucuzlaşacağını gözləmirəm.

- Lirənin ucuzlaşmasında Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanı günahlandırırlar. Necə düşünürsünüz, başqa bir namizəd seçilsəydi, lirə dəyər itirməyəcəkdi?

- Rəcəb Tayyib Ərdoğanın prezident seçilməsi ilə türk lirəsinin ucuzlaşması arasında heç bir əlaqə qurula bilməz. Çünki iqtisadi struktur fərdi amillərdən fərqlidir. Türk lirəsi açıq iqtisadiyyatda valyutanı təmsil edir. Türkiyə iqtisadiyyatı açıq iqtisadiyyatdır. Xüsusilə ixrac-idxal balansına baxdığımızda xarici kəsiri olan bir ölkədir və xüsusilə enerji məhsulları üzrə kəsir var. Bunların əksəriyyəti də xarici valyuta ilə idxal olunur. Enerji qiymətlərində uzun müddətdir davam edən artımlar da Türkiyədə cari açığı tətikləyir. Cari kəsirdəki bu artım valyuta tələbinə potensial olaraq artan istiqamətdə təsir edir. Ona görə də Ərdoğanın prezident seçilməsi ilə dolların məzənnəsinin artması arasında əlaqə olduğunu deyə bilmərik. Belə bir əlaqəni akademik olaraq qurmaq olmaz. Türkiyənin struktur enerji kəsirindən qaynaqlanan idxalın yüksək səviyyədə olması səbəbindən valyutaya tələbatda artım var və bu artım qarşılanana qədər valyutanın bahalaşması müşahidə oluna bilər. İkinci mühüm amil həm dünyada, həm də Türkiyədə uzun müddət davam edən inflyasiyadır. İnflyasiya milli valyutanın dəyərini aşağı saldığı üçün xarici valyutanın dəyərini nisbətən artırır. Deməli, söhbət hər hansı liderdən daha çox iqtisadiyyatın struktur vəziyyəti ilə bağlıdır. Əksər Türkiyə vətəndaşlarının gözləntisi dövlət başçısının iqtisadi problemləri həll edəcəyi ilə bağlıdır. Ona görə də düşünmürəm ki, lirənin ucuzlaşmasının bununla əlaqəsi var.

https://news24.az/109249-lire-buna-gore-chokur-shimshek-niye-herekete-kechmir-.html