Tam Metin İçin
Enflasyon unutulmuş bir ekonomik sorun
olmasına rağmen, insanların en çok ıstırap çektiği ekonomik sorunlardandır.
Hatta açlık sorunundan sonraki insanlığı en çok uğraştıran ekonomik
sorunlardandır. Mesela, Almanya’da beş yıl içinde 1918’den 1923’e kadar bir
milyar mark değerinde banknot basıldı. Yine
son yıllarda Venezüella’da enflasyon oranları 2018 yılında %65000 seviyesini
geçti ve ülkenin parası defalarca devalüe edildi ve ülke tarihi seviyelerde
fakirlik ortamına girdi. Halen de yıllık enflasyon. Aynı yıllarda dünyada
ortalama enflasyon %3 ile %4 arasında seyretmektedir. İki aşırı örnek
göstermektedir ki, ülkeler enflasyon üzerindeki kontrollerini kaybetmesi
halinde fakirlik tehdidi ve ülkenin bütün sermaye birikiminin yok edilmesi
sorunuyla da karşılaşabilir. Bu yazının amacı enflasyon hakkında bilgi vermek
ve yeniden enflasyonun neden ortaya çıktığını açıklamaktır. Türkiye’de ve
dünyada ekonomi literatüründe enflasyonla ilgili yazılarda ve konuya olan
ilgide azalma olduğuna dair gözlemlerimden dolayı bu yazıyı hazırlama gereği
duydum.
Enflasyon Nedir?
Enflasyon,
kısaca fiyatların sürekli ve düzenli artışıdır.
Ayrıca insanların talebindeki sürekli
artışı karşılayacak üretimin/arzın yetersiz kalması da enflasyonu açıklayan
olgulardan birisidir.
Ama ülkelerde uygulanan para politikası ile yapılacak açıklama para miktarına
dayanır. Moneterist yaklaşıma göre, paranın dolaşım hızı sabitken(küresel salgın ortamında olduğu gibi
insanların kapalı kalması sonucunda ticaretin durması gibi bir sorun olduğunda)
paranın miktarındaki artışla enflasyona sebep olur. Aslında küresel salgında enflasyonu en iyi anlatan
klasik yaklaşım monetarist açıklamadır[3].
Tablo 1. Enflasyon Türleri ve Tanımları
|
Enflasyon Türleri |
Tanım ve Kapsamı |
|
Sebepleri
Yönünden |
Bu tanımlar,
enflasyona hangi faktörün sebep olduğunu açıklar. |
|
Talep Enflasyonu |
Cari talebin artışına rağmen, arz sabit(üretim
artırılmazsa) kalırsa ortaya çıkar. |
|
Arz(Maliyet) Enflasyonu |
Üretim girdilerindeki artıştan dolayı
ortaya çıkan enflasyondur. |
|
Yapısal Enflasyon |
Ekonominin piyasa yapısındaki
aksaklıklardan, politik istikrarsızlıktan ve yanlış ekonomi politikalarından
ortaya çıkan ve önlenmesi zor olan bir enflasyon türüdür. |
|
Hızına Göre |
Enflasyon oranlarına göre enflasyonu sınıflandırır. |
|
Ilımlı
Enflasyon (%1-%9 arası) |
Tek haneli ve fiyatların kontrollü
artışının olduğu ekonomide tehdit olarak algılanmayan enflasyon oranıdır. |
|
Yüksek
Enflasyon (%10-%49 arası) |
Ülkeler açısından tehlikeli olmakla
birlikte Merkez Bankalarının para politikası araçları ile yöntebildiği
enflasyon oranlarıdır. |
|
Hiper
Enflasyon (%50
ve üzeri) |
Ülkelerdeki ekonomik ve siyasi hayatı
etkileyebilecek istikrarsızlıklara neden olabilecek enflasyon oranıdır.
Ekonomi de kriz durumunu da ifade eder. |
|
Bekleyişlere
Göre |
Enflasyonun
gelecekteki muhtemel gelişmelere göre sınıflandırılmasıdır. |
|
Beklenen Enflasyon |
Merkez
Bankası ve piyasa şartlarında tahmin edilebilen enflasyonu ifade eder.
Özellikle enflasyon hedeflemesi politikalarındaki hedef enflasyon
denilebilir. |
|
Beklenmeyen Enflasyon |
Enflasyon üzerinde öngörülmeyen gelişmelerden
kaynaklanır. Örneğin doğal afetler gibi olumsuzluklar yanı
sıra doğal kaynak bulunması
ile fiyatların ani düşüş olabilir. |
Enflasyon Nasıl Hesaplanır?
Enflasyon
iki ayrı mal ve hizmet sepetine bağlı olarak hesaplanmaktadır. Bu
hesaplamalardan tüketim mal ve hizmetlerinden oluşan sepetten TÜFE(Tüketici
fiyatları endeksi/Consumer Price
Index-CPI) hesaplanır. Üretim mallarından oluşan
sepetten ise ÜFE(Üretici Fiyatları Endeksi/Producer Price Index-PPI) hesaplanmaktadır.
TÜFE
üzerinden hesaplanan enflasyon tüketicilerin üzerindeki enflasyon baskısını ve
riskini ölçmek için önemli bir göstergedir. ÜFE üzerinden hesaplanan enflasyon
ise, sanayide ve ekonomik faaliyetlerdeki maliyet yönlü enflasyonu ölçmek için
önemli bir göstergedir.
[1]UN,
(2020, July 1) ‘Diverging inflation
rates suggest new risks’ https://www.un.org/development/desa/dpad/publication/world-economic-situation-and-prospects-july-2020-briefing-no-139/
[3] Enflasyon tanımlanmasındaki bir yaklaşım da, parasal faktörleri dikkate
alan yaklaşım olan miktar teorisidir. Parasal faktörlerin açıklanması miktar
teorisi ile yapılmıştır. Bu teoriye göre; para miktarı, toplam talep
seviyesindeki fiyat düzeyini belirler. Bu durum; m .v = p .t denklemiyle gösterilmektedir. Denklemde, “m” para
miktarını, “v” paranın işlem dolaşım hızı, “p” fiyatlar genel seviyesini ve “t”
işlem hacmini göstermektedir. Bu denkleme göre, paranın dolaşım hızı sabitken
enflasyona para miktarındaki artışlar sebep olmaktadır.
https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3824388
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder